Kompresör Yağı Kaç Numara?

Bu soruya verilen cevaplar birbirini tutmaz. Bir kaynak ISO VG 32 der, bir başkası ISO VG 46, üçüncüsü ISO VG 68. Aynı soruya üç ayrı sayı verilmesi, kaynaklardan birinin yanılıyor olmasını gerektirmez.

Çelişki cevapta değil, sorudadır. «Kompresör» tek bir makine değildir. Pistonlu bir kompresörde yağ silindir çeperini yağlar; vidalı bir kompresörde aynı yağ ayrıca soğutur ve rotorlar arasını sızdırmaz yapar; santrifüj bir kompresörde ise sıkıştırılan havaya hiç değmez. Üç makinede yağın işi farklıdır — bu yüzden sınıfı da farklıdır.

Doğru soru şudur: hangi tip kompresör, hangi deşarj sıcaklığında, hangi çalışma rejiminde?

Sınıf seçimi yağın o makinede ne iş yaptığından çıkar. Aşağıdaki tablo üç ana tipi bu açıdan ayırır.

Yağ enjeksiyonlu vidalı kompresörde devrede litrelerce yağ dolaşır ve sıkıştırma ısısının büyük bölümünü bu yağ taşır. Isıyı taşıyacak akışkanın hızlı dolaşması, soğutucudan geçebilmesi ve separatörde havadan ayrılabilmesi gerekir. Tablo 2 bu yüzden düşük sıcaklık / hafif yük satırında ISO VG 32 verir: Vidalı kompresörlerde ince sınıf ısı transferini ve enerji verimini iyileştirir.

Rotorlar birbirine değmez; aralarındaki boşluğu yağ filmi kapatır. Buradaki iş yük taşımak değil, sızdırmazlık sağlamaktır — ve o iş için kalın yağ gerekmez, sürekli ve temiz bir film gerekir.

Pistonlu kompresörde silindir çeperi ile segman arasındaki temas, hareket yönü her strok sonunda tersine döndüğü için filmin en zayıf olduğu noktadır. Tablo 2’nin orta sıcaklık / ağır yük satırının gerekçesi bunu doğrudan söyler: Pistonlu ve yüksek basınçlı uygulamada silindir yağlaması kalın film ister.

Aynı bölgede yağ, sıkıştırılmış sıcak hava ile temas halindedir. Bu yüzden pistonlu tarafta sınıf kadar önemli ikinci ölçüt, yağın oksidasyon ve kalıntı davranışıdır.

İki tipin farkı Şekil 1'de aynı eksende görülür. Vidalı kompresörde hedef, sürekli hidrodinamik bölgede kalmaktır. Pistonlu kompresörde ise silindir çeperi, hareketin durup yön değiştirdiği strok sonlarında kaçınılmaz olarak karışık ve sınır bölgeye girer.

Tip belirlendikten sonra geriye iki değişken kalır: deşarj tarafındaki gerçek yağ sıcaklığı ve çalışma rejimi. Sıcaklık bantları Düşük < 30 °C, Orta 30 – 60 °C, Yüksek > 60 °C olarak tanımlıdır.

Dördüncü sütun, sınıfın neden sıcaklıkla birlikte yükseldiğini gösterir. Yağlamada kabul edilen çalışma penceresinin alt sınırı yaklaşık 10 cSt, üst sınırı yaklaşık 1000 cSt'tir. 80 °C'de ISO VG 32 yalnızca 8,5 cSt verir; alt sınırın altındadır. Aynı sıcaklıkta ISO VG 68 14,7 cSt ile pencerede kalır.

Bu yüzden «kompresöre 32 mi 68 mi?» sorusunun tek bir cevabı yoktur: ince sınıf soğuk ve iyi soğutulan bir vidalı devrede doğrudur, sıcak deşarjlı ve sürekli tam yükte çalışan bir makinede filmi kaybettirir. Değerler ASTM D341 sıcaklık-viskozite bağıntısıyla hesaplanmıştır.

Elinde 15W-40 olan biri için kompresöre motor yağı koymak makul görünür: ikisi de yağdır, viskozite sınıfı yaklaşık tutuyordur, makine de çalışır. Sorun ilk gün görülmez — sorunun kaynağı zaten viskozite değildir.

Aynı ilke kompresör için de geçerlidir: iki ürünün akışkanlığı benzer olabilir, ancak katık mimarileri farklı bir işe göre tasarlanmıştır.

Motor yağının en belirgin özelliği deterjan ve dispersan katıklarıdır. Bunların işi, yanmadan gelen kurumu askıda tutup filtreye taşımaktır.

Kompresörde askıda taşınacak yanma kurumu yoktur. Buna karşılık pistonlu bir kompresörün deşarj tarafında yağ, sıcak sıkıştırılmış hava ile sürekli temas halindedir; burada aranan özellik kurum taşımak değil, oksitlenmeye ve kalıntı bırakmaya direnmektir. Kompresör yağı bu ölçüte göre formüle edilir; motor yağı edilmez.

Vidalı tarafta ikinci bir kısıt daha vardır: yağın separatörde havadan ayrılması gerekir. Farklı bir katık mimarisinin ayrılma ve köpük davranışını değiştirmesi beklenir; bu davranış ürüne özgüdür ve üretici föyünden okunmalıdır.

Kısacası motor yağı kompresörde «bir numara yanlış» değil, yanlış cetvelden seçilmiş bir üründür.

Tip ve sınıf belirlendikten sonra seçim ürün tarafına geçer. Baykul portföyünde endüstriyel yağ programı taşıyan yetkili bayilikler BELGİN ve ALPET'tir; motor yağı ve bakım kimyasalları tarafında LIQUI MOLY, LUBEX, WINKEL bulunur. Doğru sıralama her zaman aynıdır: önce tip, sonra sınıf, en sonda marka.

Yüksek deşarj sıcaklığı ve sürekli tam yük senaryosunda sınıf kadar ürün ailesi de önem kazanır: Yüksek deşarj sıcaklığı + sürekli tam yük; sentetik esaslı ürün önerilir.

Bu yazının verdiği sayılar, föyü elinde olmayan ya da föydeki sınıfın neden o olduğunu anlamak isteyen kişi içindir. Kompresör üreticisi deşarj sıcaklığını, sıkıştırma oranını ve separatör tasarımını bilerek yazar o sınıfı.

Föy ile genel tablo çelişirse föy kazanır. Tablonun işi föyü tartışmak değil, hangi tipte hangi sorunun sorulması gerektiğini göstermektir.